Jak dorosłe osoby w spektrum autyzmu mogą radzić sobie z codziennymi obowiązkami i trudnościami funkcji wykonawczych
Umysł wiruje,
czas ucieka, znikają
drobne codzienności.
Codzienne zadania – kiedy zwykłe czynności stają się wyzwaniem
Jesteś leniwy, niezaangażowany, obojętny i niezorganizowany. Słyszysz czasami, a może nawet nie tylko czasami takie sformułowania o sobie? Czy jest tak naprawdę, czy może funkcjonowanie w codziennych sytuacjach utrudniają Ci przeszkody, które trudno pokonać? Mogą one mieć charakter neurologiczny, związany z neuroatypowością. Tak naprawdę możesz mieć inną percepcję czasu i problem z zarządzaniem nim. Poza tym doskwiera Ci trudność z planowaniem i rozpoczynaniem działań, nawet gdy masz wysoki poziom motywacji do tego. Wieloetapowe instrukcje mogą powodować zagubienie i zapominanie. A pojawiające się zmiany powodują stres, lęk i wycofanie.
Mózg w działaniu – neurobiologiczne podłoże trudności
Związek między zaburzeniami ze spektrum autyzmu a trudnościami w obszarze funkcji wykonawczych ma podłoże w działaniu mózgu. Badania pokazują, że kora przedczołowa, która jest za nie odpowiedzialna u osób z autyzmem ujawnia inną strukturę połączeń. Ma to związek z planowaniem, pamięcią i regulacją emocjonalną. A dodatkowo często współwystępujące ADHD może jeszcze bardziej nasilać te problemy.
Funkcje wykonawcze – system kontroli dla codziennych decyzji
Funkcje wykonawcze to zbiór podstawowych umiejętności, które są niezbędne do planowania, organizowania i wykonywania zadań. To system kontroli, który ma zarządzać tym, co potrzebne do działania: od najprostszych czynności do złożonych projektów. Składa się na niego pamięć robocza, czyli utrzymywanie i obróbka informacji w umyśle. Następny składnik to elastyczność poznawcza: zdolność dostosowywania się do zmienności sytuacji oraz nowych wyzwań, przełączania się między zadaniami i myślenia o problemach z różnych perspektyw. Kolejny element systemu to kontrola impulsów i skupienie na celu, ignorowanie rozproszeń. Jest jeszcze jeden ważny element: planowanie i organizacja. Kiedy funkcje wykonawcze nie działają dobrze, to różnego rodzaju starania stają bardzo trudne do zrealizowania.
Strategie wsparcia – narzędzia i rutyny ułatwiające życie
W strategii radzenia sobie z takimi problemami ważne jest, aby korzystać z narzędzi do zarządzania czasem. To mogą być aplikacje do planowania, timery, listy codziennych obowiązków i zadań również z określeniem ram czasowych, jeśli jest taka potrzeba. Istotne jest także organizowanie otoczenia pod względem sensorycznym, aby zminimalizować dyskomfort i trudności w skupieniu uwagi na tym, co ważne. Stres i nasilony lęk mogą bardzo utrudniać radzenie sobie z zadaniami. Dlatego techniki relaksacyjne, a także dbanie o zdrowy styl życia, czyli przede wszystkim aktywność fizyczną, sen i dietę może łagodzić takie stany. Ważne jest także zarządzanie harmonogramem, trzymanie się przewidywalnych rutyn i schematów, w miarę możliwości, aby ograniczyć zakłócenia w działaniu. A gdy pojawia się dezorganizacja warto mieć w zanadrzu koło ratunkowe: przygotowane wcześniej sposoby odnalezienia się w takiej zaskakującej sytuacji i metody poradzenia sobie z nią.
Zostaw odpowiedź