Uśmiech jako komunikat awaryjny
„Wszystko okej.”
„Daję radę.”
„Nie przejmuj się mną.”
To są zdania, które wiele osób wypowiada odruchowo.
U mnie – to nie są tylko słowa. To strategia przetrwania.
Uśmiech i pozorny spokój są jak automatyczny system awaryjny: mają ochronić mnie przed pytaniami, analizą, oceną.
Ale co się dzieje, kiedy „wszystko okej” nie ma nic wspólnego z prawdą?
Maskowanie – społeczny kamuflaż w spektrum
W środowisku osób w spektrum autyzmu istnieje zjawisko, które w anglojęzycznej literaturze nazywa się masking – czyli maskowanie.
To sposób radzenia sobie z otoczeniem poprzez naśladowanie zachowań społecznych, tłumienie własnych reakcji, kontrolowanie emocji i dostosowywanie się do oczekiwań innych, nawet kosztem siebie.
Maskowanie nie zawsze wygląda spektakularnie.
Czasem to właśnie udawanie, że jest okej, kiedy w środku panuje chaos.
Czasem to siedzenie w grupie i przytakiwanie, choć nie rozumie się rozmowy.
Czasem to uprzejmy śmiech w sytuacji, która boli.
To milczenie, kiedy ktoś przekracza granice – bo reakcja mogłaby wywołać jeszcze więcej zamieszania.
Badania pokazują, że wiele osób w spektrum, zwłaszcza kobiet i osób zdiagnozowanych późno, maskuje się niemal przez cały czas.
I choć otoczenie może widzieć osobę „spokojną”, „opanowaną” i „dobrze funkcjonującą”, to pod tą warstwą często kryje się wyczerpanie, samotność i silny lęk społeczny.
Spokój jako strategia przetrwania
Dla mnie udawanie spokoju zaczęło się bardzo wcześnie.
Zorientowałam się, że kiedy pokazuję emocje – pojawia się problem. Ludzie nie wiedzą, co z nimi zrobić.
Albo próbują mnie „naprawić”, albo uciszają, albo robią się niezręczni.
Ale kiedy jestem spokojna – sytuacja jest bezpieczna.
Nikt nie drąży.
Nikt się nie czepia.
Nikt nie traktuje mnie jak problemu.
Z biegiem lat spokój stał się automatyzmem.
Uśmiech, kiedy wszystko boli.
Zgoda, kiedy mam ochotę wyjść.
„Tak, wszystko w porządku”, kiedy jestem na skraju meltdownu.
I co gorsze – ten mechanizm bywa skuteczny.
Otoczenie nie widzi cierpienia.
A ja przez lata nie widziałam potrzeby, by przestać udawać.
Dopiero kiedy moje ciało zaczęło reagować – napięciem, bezsennością, bólem – zaczęłam zadawać sobie pytania.
Jak to wygląda u innych osób w spektrum?
Nie jestem wyjątkiem.
Rozmawiając z innymi osobami w spektrum, widzę powtarzający się wzorzec:
• Osoby, które uśmiechają się przez cały dzień pracy, a wieczorem leżą w ciemnym pokoju z włączonym wentylatorem, żeby odciąć się od bodźców.
• Osoby, które w czasie rozmowy milkną i wchodzą w tryb „zgadzania się”, żeby tylko nie wzbudzać konfliktów.
• Osoby, które reagują z opóźnieniem – bo dopiero po kilku godzinach dochodzi do nich, co naprawdę czuły w danej chwili.
To nie jest udawanie w tradycyjnym sensie.
To automatyczna strategia przystosowawcza, wykształcona po to, by funkcjonować w świecie, który nie został stworzony dla ludzi takich jak my.
Często nie mamy innego wyboru.
Bo pokazanie prawdziwych emocji, reakcji czy potrzeb oznacza ryzyko – że ktoś się odsunie, że nie zrozumie, że oceni.
Więc milczymy.
Uśmiechamy się.
Mówimy: „Wszystko okej”.
I wracamy do domu wykończeni.
Zmęczenie, którego nie widać
Maskowanie i udawanie spokoju ma swoją cenę.
To nie tylko kwestia psychiczna – to również ogromne obciążenie fizyczne.
• Skurcze mięśni.
• Bóle głowy.
• Problemy ze snem.
• Zaburzenia odżywiania.
• Ataki paniki, które pojawiają się znikąd.
To wszystko są skutki „grania spokojnej osoby”, kiedy wewnątrz wrze.
Wiele z nas nie kojarzy tych objawów z emocjami, bo nauczyliśmy się ich nie czuć w czasie rzeczywistym.
Ale ciało pamięta. I mówi za nas – kiedy już nie mamy siły.
Czy można przestać udawać?
To nie jest proste.
Zrezygnowanie z mechanizmu, który przez lata zapewniał przetrwanie, nie dzieje się z dnia na dzień.
Ale można zacząć małymi krokami:
• Zatrzymać się i zapytać: „Co naprawdę czuję?”
• Powiedzieć bliskiej osobie: „Nie jestem okej, ale nie potrafię tego jeszcze opisać.”
• Dać sobie zgodę na to, by się wycofać – bez poczucia winy.
Uczę się tego.
Nie zawsze mi wychodzi.
Ale coraz częściej wybieram autentyczność – nawet jeśli oznacza to niezręczność, nawet jeśli ktoś się zdziwi, że „dzisiaj jestem inna”.
Bo nie chcę już być tylko tłem.
Chcę być sobą – nawet jeśli to „za dużo”.
Kiedy „wszystko okej” przestaje wystarczać
Uśmiech to nie zawsze radość.
Spokój to nie zawsze bezpieczeństwo.
Milczenie to nie zawsze zgoda.
Dla mnie, i dla wielu osób w spektrum, udawanie, że wszystko gra, to część scenariusza napisanego dawno temu – scenariusza, który miał pomóc przetrwać.
Ale życie to nie tylko przetrwanie.
Życie to także bycie autentycznym, słyszanym, widzianym – bez filtra, bez roli.
I tego się uczę.
Każdego dnia – od nowa.
Więcej o maskowaniu i tłumieniu emocji u osób neuroatypowych
Rozwój regulacji emocji o typowym i zaburzonym rozwoju
Depresja w autyzmie jest częstsza. Dlaczego?
Czy jestem uprzejma, czy po prostu maskuję zmęczenie rozmową?
Czy moje emocje są dla mnie jasne?
Czy Wam też zdarza się mówić „wszystko w porządku”, kiedy tak naprawdę nie jest?
Jakie są Wasze powody – i co pomaga Wam wyjść z tego trybu?
Zawstydzenie, które nie mija – o emocjach, które zostają na długo
Już jutro na blogu:
Nowy, osobisty wpis o tym, jak zawstydzenie wpływa na osoby w spektrum autyzmu. Dlaczego trudne emocje utrzymują się tak długo i jak sobie z nimi radzić? Zapraszam do lektury i dzielenia się własnymi doświadczeniami.
Kontakt:
Redaktor Naczelny i teksty gościnne: achmiel@aspergerkawsieci.com
Zastępca Redaktora Naczelnego: ppflegel@aspergerkawsieci.com
Instagram:
Dedykowana grupa na FB: Głos w Spektrum
Zostaw odpowiedź