Sensoryka, rutyna i poczucie bezpieczeństwa – dlaczego jedzenie w spektrum autyzmu rządzi się innymi zasadami
Talerz jak mapa.
Jedno dotknięcie – chaos.
Bezpieczny smak trwa.
Wybiórczość pokarmowa w spektrum – częstsza niż się wydaje
U dorosłych osób w spektrum autyzmu wybiórczość pokarmowa występuje znacznie częściej, niż u neurotypowych. Badania pokazują też, że nie ma ona silnego związku z płcią, nasileniem objawów autyzmu, czy ilorazem inteligencji, a wynika głównie z potrzeb o charakterze sensorycznym. Taka selektywność w jedzeniu utrzymuje się zwykle od dzieciństwa. U dzieci bez autyzmu z reguły ustępuje z wiekiem.
Sensoryka na talerzu – gdy smak, zapach i faktura decydują o wszystkim
Wybiórczość przejawia się szczególnymi preferencjami związanymi głównie z określoną teksturą, konsystencją, wyglądem, smakiem i zapachem potraw oraz ich temperaturą. To wszystko ma związek z wrażliwością zmysłów, przede wszystkim smaku, węchu, dotyku i wzroku. Poza uwarunkowaniami sensorycznymi wiele osób z autyzmem ma silną potrzebę stałości i przewidywalności, doświadcza związanego z tym lęku przed nowymi rzeczami. Dlatego zdarza się także upodobanie do pewnych, ulubionych producentów i marek żywności. Niektóre osoby z autyzmem nie lubią mieszać elementów potraw lub też nie chcą, aby poszczególne składniki dania dotykały się na talerzu. Nierzadko wybiórczość wynika też z niechęci do jedzenia w towarzystwie innych osób, czy w nowych miejscach.
Czy wybiórcze jedzenie jest problemem dla zdrowia i relacji?
Czy jest ona problemem? To niełatwa odpowiedź. Biorąc pod uwagę wymienione upodobania, które zmniejszają poziom lęku i zapewniają osobie z autyzmem poczucie bezpieczeństwa to nie. Jednak wybiórczość żywieniowa może prowadzić na przykład do nasilenia trudności w relacjach, ale przede wszystkim do ubogiej, niepełnowartościowej diety i nawet niedoborów żywieniowych. Jest to związane z negatywnym wpływem na zdrowie osoby. Pojawia się ryzyko problemów żołądkowo-jelitowych, niedożywienia lub otyłości (wynika z niej narażenie na cukrzycę typu 2, czy też choroby sercowo-naczyniowe). Wiele badań ujawnia niezdrowe schematy żywieniowe u osób z autyzmem. Dominują potrawy wysokokaloryczne, także o dużej zawartości cukru, przetworzona żywność, mniejsza jest ilość spożywanych warzyw i owoców.
Jak wspierać zmianę bez presji – strategie dla dorosłych w spektrum
Dorosłe osoby w spektrum autyzmu mogą oczywiście odżywiać się jak chcą. Jeśli jednak upodobania nie są możliwe do zrealizowania w środowisku, w którym dana osoba żyje lub uboga, ograniczona dieta prowadzi do problemów zdrowotnych, to warto próbować zmieniać swoje przyzwyczajenia. Są strategie obejmujące nawykowe i sensoryczne aspekty planowania posiłków. Można niektóre produkty, czy potrawy zastępować takimi, które mają podobną fakturę, smak, zapach, czy temperaturę. Można tworzyć powiązania między tym, co akceptowalne w diecie, a tym, co nowe. Na pewno więc warto skorzystać z porady dietetyka, a może nawet bardziej psychodietetyka, który jest szczególnie przygotowany do wspierania innych w rozwiązywaniu tego typu problemów. Może też pomóc w ustaleniu zbilansowanej diety, czy wdrożeniu odpowiedniej suplementacji witamin i minerałów w związku z ograniczeniami wynikającymi z wybiórczości pokarmowej osoby z autyzmem.
Zostaw odpowiedź