Gdy przemoc nie wygląda tak, jak się jej spodziewamy – wprowadzenie do tematu
Przemoc rzadko wygląda tak, jak pokazują ją w filmach. Często przychodzi cicho, pod postacią subtelnych gestów, słów, sugestii – i przez długi czas pozostaje nierozpoznana. Szczególnie wtedy, gdy jej ofiarą jest osoba w spektrum autyzmu.
Osoby neuroatypowe często inaczej odczytują sygnały społeczne, inaczej przetwarzają emocje, mają trudności z intuicyjnym rozpoznawaniem intencji innych ludzi. To wszystko sprawia, że są bardziej podatne na manipulację, wykorzystywanie, naruszanie granic.
W tym tekście przyglądamy się różnym formom przemocy – tej fizycznej, psychicznej, ekonomicznej, a także emocjonalnej i seksualnej – z jakimi mogą spotykać się osoby w spektrum. Autorka, Justyna Sadowska, opisuje mechanizmy, które czynią z nich łatwe cele oraz pokazuje, jak ważne jest wspierające otoczenie i edukacja od najwcześniejszych lat.
Otwierając drzwi do siebie – diagnoza jako punkt zwrotny
Diagnoza spektrum autyzmu jest jak otwarcie drzwi do siebie. Do pokoju, który jest tylko nasz, to dostrzeżenie naszych autentycznych cech, możliwości, zasobów, ale też słabszych stron, a także niestety mrocznych zakamarków, w których czają się złe wspomnienia.
Przemoc ma wiele twarzy – osoby w spektrum i brak rozpoznania zagrożenia
Przemoc jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary. Osoby w spektrum z powodu swojej neuroatypowości, często nie są w stanie rozpoznać, że są poddawane przemocy. A ma ona różne oblicza, jest przemoc fizyczna, psychiczna, emocjonalna, ekonomiczna i seksualna. Każda z nich rani, krzywdzi, odbiera godność człowiekowi, pozostawia trwałe ślady.
Gubiąc się w nieczytelnych sygnałach społecznych
Dla osób neurotypowych poruszanie się po świecie społecznym i odczytywanie subtelnych i pozornie niezauważalnych sygnałów zagrożenia jest czymś naturalnym. Osoby w spektrum nie mają dostępu do tego typu danych, więc błądzą po omacku, poprzez obserwację definiują to, co może być krzywdzące i niebezpieczne dla nich, ale kiedy kontekst zachowań społecznych jest nieczytelny, wówczas pojawia się zamęt. To doprowadza do sytuacji, gdzie osoba w spektrum może nie postawić jasno swojej granicy, a “drapieżnik” wyczuje to i wykorzysta, naruszając jej “terytorium”.
Manipulacja, umniejszanie, ignorowanie – ukryte formy przemocy
Przykładem naruszania granic osoby w spektrum może być manipulacja, stosowanie przemocy psychicznej poprzez podważanie jej prawa do własnej oceny, poglądów, ośmieszanie ich, umniejszanie. To także ignorowanie jej potrzeb, zaprzeczanie faktom, wykorzystywanie jej “naiwności” oraz szczerości. To także zrzucanie na nią zadań, obowiązków, posługiwanie się jak “narzędziem” do zaspokajania swoich potrzeb. Oddzielną i bardzo delikatną kwestią jest stosowanie przemocy seksualnej, która jest wielowymiarowa i z tego powodu może być zupełnie nieczytelna dla osoby w spektrum.
Gdy relacje romantyczne stają się polem zagrożenia
Relacje “romantyczne” są dla osób w spektrum autyzmu czymś niezmiernie trudnym i skomplikowanym. Począwszy od subtelnych sygnałów zainteresowania, poprzez kolejne meandry rozwoju związku, zawiłość i niejasność reguł w miłości wprowadza w zakłopotanie i niepewność. Bo czym się kierować? Jaki powinien być partner? Jakie “standardy” powinien reprezentować by związek był udany?…I tu często pojawia się “drapieżnik”, który wyczuwa niepewność i pogubienie ofiary. Przesuwa stopniowo granice, by osiągnąć swoje cele.
Przemoc seksualna – nie tylko fizyczna, lecz również emocjonalna i manipulacyjna
Przemoc seksualna to może być nie tylko molestowanie czy gwałt, ale też manipulacja czy szantaż emocjonalny. To nakłanianie osoby by zrobiła coś, czego nie chce, np. wykonała intymne zdjęcia lub nagrała film, który może ją deprecjonować, lub zgodziła się na wykonywanie czynności seksualnych, na które nie ma ochoty. Czy można tego uniknąć? Jak osoba neuroróżnorodna może bronić się przed takimi aktami przemocy? Odpowiedź nie jest prosta. Ważne jest wspierające środowisko i to od samego dzieciństwa, które pokaże wyraźnie i jednoznacznie co jest akceptowane w relacjach z ludźmi a co jest przekraczaniem granic i przemocą. To trochę jak osobisty dekalog, które pomoże nawigować w życiu omijając niebezpieczne sytuacje. Jeśli tego zabraknie, należy szukać wsparcia w osobach, którym możemy zaufać, psychoterapia zaś może pomóc nam dojrzeć problem i poradzić sobie z nim.
Odzyskiwanie głosu i granic – dlaczego warto mówić o przemocy
Przemoc wobec osób w spektrum autyzmu często pozostaje niewidoczna – zarówno dla samych osób, które jej doświadczają, jak i dla ich otoczenia. Nie dlatego, że jej nie ma, ale dlatego, że przyjmuje formy trudne do zdefiniowania, ukryte pod maską pozornej normalności, zależności, relacji.
Świadomość własnych granic, jasne zasady dotyczące tego, co jest akceptowalne, a co już narusza naszą godność, to nie przywilej – to konieczność. I choć wiele osób neuroatypowych dopiero po latach uczy się rozpoznawać przemoc i stawiać opór, nigdy nie jest za późno, by zacząć siebie chronić.
Tworzenie wspierającego środowiska – edukującego, uważnego, empatycznego – może stanowić tarczę przed kolejnym doświadczeniem wykorzystania. Dlatego tak ważne jest, by mówić o przemocy, nawet jeśli temat boli.
Więcej o przemocy wobec osób w spektrum i sposobach ochrony granic
Autyzm. Jak walczyć z przemocą seksualną i pomóc budować zdrowe związki?
Autyzm a przemoc. Przemoc a autyzm.
Problem wykorzystywania seksualnego osób z autyzmem
Kiedy rodzina przestaje być bezpiecznym miejscem – życie w cieniu narcystycznego manipulanta
Czy Ty też doświadczyłaś/doświadczyłeś sytuacji, które dopiero po czasie rozpoznałaś/-eś jako przemoc? Jak nauczyłaś/-eś się rozpoznawać granice i reagować na ich przekraczanie?
Podziel się swoimi doświadczeniami – Twoja historia może pomóc komuś innemu.
O spojrzeniach, które wywołują napięcie – i strategiach, które pomagają przetrwać bycie „na widoku”
Dlaczego nawet zwykłe spojrzenie może powodować napięcie? Osoby w spektrum często odczuwają dyskomfort, gdy są obserwowane. Nie chodzi o nieśmiałość – to reakcja, która wynika z ich sposobu odbierania rzeczywistości.
Nowy tekst – już jutro na blogu!
Kontakt:
Redaktor Naczelny i teksty gościnne: achmiel@aspergerkawsieci.com
Zastępca Redaktora Naczelnego: ppflegel@aspergerkawsieci.com
Instagram:
Dedykowana grupa na FB: Głos w Spektrum
Zostaw odpowiedź