O nieoczywistych skojarzeniach, myśleniu poza schematami i twórczym potencjale ADHD, który nie zawsze idzie w parze z łatwością realizowania własnych pomysłów

Myśli biegną w dal.
Z chaosu wyrasta kształt.
Pomysł szuka ram.

Kreatywność poza schematem – co badania mówią o twórczym potencjale ADHD?

Dorośli z ADHD podchodzą czasami do rozwiązywania niektórych problemów w niekonwencjonalny sposób. Większość badań naukowych koncentruje się deficytach zaburzenia aktywności i uwagi oraz ich leczeniu. Są też jednak takie, które ujawniają, że osoby z ADHD przejawiają wyższy poziom twórczego myślenia i bardziej kreatywne sposoby działania, niż neurotypowe. Dotyczy to zarówno tych, które manifestują łagodny poziom objawów, jak i takich, u których ich nasilenie jest większe. Dane pokazują także, że stosowane w ADHD psychostymulanty nie mają ogólnego, negatywnego wpływu na kreatywność.

Kiedy myśli podążają własnymi ścieżkami – siła nieoczywistych skojarzeń

Charakterystyczna dla tego rodzaju neuroatypowości spontaniczność i osłabiona kontrola w myśleniu, reakcjach oraz w przeżywaniu emocji może pozytywnie wpływać na procesy związane z myśleniem rozbieżnym (dywergencyjnym). Odmienność funkcjonowania ścieżek neuronowych w mózgu osób z ADHD poprzez osłabione selekcjonowanie informacji zwiększa zdolność do tworzenia nieszablonowych skojarzeń. Myślenie rozbieżne polega na tworzeniu wielu alternatywnych rozwiązań i pomysłów w odpowiedzi na problem otwarty. Skojarzenia potrafią być nieszablonowe, nieoczywiste, a nawet zaskakujące, ale mogą prowadzić do innowacyjnych i twórczych rozwiązań. Umiejętności takie są cenne w wielu różnych zawodach i rolach społecznych. Myślenie rozbieżne bywa bardzo istotne w branżach o charakterze innowacyjnym, na przykład takich jak technologia, reklama, sztuka, czy też moda. Przeciwieństwem jest myślenie zbieżne (konwergencyjne), gdzie mamy jasno określony problem i znajdujemy najlepsze, najbardziej poprawne rozstrzygnięcie, można powiedzieć, że robimy to w sposób liniowy. Dodatkowo, nierzadko występująca u osób z ADHD większa wrażliwości sensoryczna wpływa na spostrzeganie koloru, dźwięku i innych rodzajów bodźców. To ma stymulujący wpływ na kreatywność artystyczną wzbogacając możliwości twórcze.

Między hiperfokusem a chaosem – dlaczego łatwiej tworzyć niż kończyć?

Pomimo tego, że w ADHD często zdarza się podatność na rozproszenia uwagi, to pojawia się także hiperfokus. To stan intensywnej koncentracji, w którym osoba jest mocno pochłonięta zadaniem lub tematem, który ją fascynuje. Traci nawet poczucie czasu i ignoruje dystraktory. Jest to rodzaj głęboko angażującej siły twórczej, dzięki której można zanurzyć się w kreatywnych zadaniach. Cecha taka jest bardzo przydatna w procesie pisania tekstów, projektowania graficznego, czy też programowania, kiedy fundamentalna jest długotrwała i wnikliwa dbałość o szczegóły. Natomiast zdarza się, że osoba z ADHD w stanie hiperfokusu może rozpocząć działania z wielkim entuzjazmem, ale też stracić zainteresowanie nimi lub przejść do innego pomysłu, zanim ukończy poprzedni. Rozpoczynanie kilku rzeczy naraz może powodować przytłoczenie zbyt wieloma impulsami, a także prowadzić do charakterystycznego problemu z kończeniem zadań oraz frustracji, gdy twórcza energia nie przekłada się na zadowalające efekty. Nadmierna wrażliwość na krytykę, szczególnie w takich sytuacjach, połączona z dysregulacją emocjonalną sprawia, że osoba z ADHD może doznać załamania i paraliżu wykonawczego.

Sam potencjał nie wystarczy – jak zamienić kreatywność w rzeczywiste osiągnięcia?

Mitem byłoby stwierdzenie, że wszystkie osoby z ADHD są bardzo kreatywne. Są to umiejętności indywidualne, jednostkowe. Poza tym zdolności takie nie eliminują codziennych wyzwań, przed którymi stoją, na przykład konieczności leczenia objawów zaburzenia aktywności i uwagi, czy uczenia się skutecznych strategii organizowania swojego działania. Struktura i zarządzanie własną aktywnością zapewnia ramy, dzięki którym kreatywność może się rozwijać. Poznanie i trzymanie w ryzach własnych możliwości przez osoby z ADHD, a następnie ułożenie sobie swojego życia i kariery zawodowej z wykorzystaniem odpowiednich narzędzi może pozwolić im przekształcić potencjał twórczy w zauważalne osiągnięcia.

Ze specjalną dedykacją dla Marty – bo czasami najciekawsze pomysły rodzą się tam, gdzie myśli nie chcą podążać utartymi ścieżkami.

Want to go from reading to acting?
Contract free 30-minute session 0 or get to know SUPPORT TOOLS Created with the daily functioning of neurodiverse people in mind.