O stereotypach, społecznej presji dopasowania, kosztach maskowania i konsekwencjach odrzucenia oraz o tym, dlaczego osoby w spektrum autyzmu potrzebują zrozumienia i akceptacji, a nie naprawiania.

Inny rytm kroków.
Świat każe iść jednym śladem.
Milknie własny głos.

Stygmatyzacja zaczyna się tam, gdzie stereotyp zastępuje człowieka

Stygmatyzacja jest istotnym problemem, z którym borykają się osoby w spektrum autyzmu i ich rodziny. Wynika ona najczęściej z błędnych przekonań i stereotypów związanych z autyzmem. Często w świadomości społecznej pokutuje obraz głęboko zaburzonych osób, które są niezdolne do komunikowania się, odczuwania emocji, czy samodzielnego funkcjonowania w życiu. To zawężony i niedokładny wizerunek, który prowadzi do nieporozumień i negatywnych sądów. Na stygmatyzowanie wpływa więc rozumienie autyzmu przez otoczenie. Związane ono jest też z czynnikami kulturowymi (różnice w spostrzeganiu odmienności), indywidualnymi uwarunkowaniami charakterologicznymi, czy płcią (według badań kobiety są bardziej otwarte na neurodmienność). Dodatkowo dochodzi ocena zauważalnych, odmiennych cech w funkcjonowaniu osób w spektrum. Negatywne komentarze i opinie często dotyczą osłabionego kontaktu wzrokowego, stimowania, nietypowych zachowań i wypowiedzi, skłonności do izolowania się, obniżonego nastroju, czy nasilonych reakcji lękowych. Osoby z autyzmem bywają dyskryminowane, wykluczane społecznie, a nawet zdarzają się także postawy odczłowieczające je.

Cena akceptacji: maskowanie, utrata tożsamości i autostygmatyzacja

Presja otoczenia wymusza ukrywanie swoich cech w poszukiwaniu akceptacji, Stygmatyzacja nasila zachowania związane z kamuflowaniem i asymilowaniem się. Osoby z autyzmem są podatne na zastraszanie, ciągła potrzeba dostosowania się do oczekiwań innych ludzi prowadzi do nasilenia przeżywanego niepokoju i stresu. Nieustanne maskowanie może wywoływać głęboki kryzys emocjonalny, a nawet problemy z poczuciem własnej tożsamości i autonomii. Skłonności do kamuflowania się u dorosłych osób, które nie są jeszcze zdiagnozowane mogą spowodować opóźnienie diagnozy autyzmu. Nie prezentują się wtedy one zgodnie z tym, jakie są naprawdę, albo świadomie, albo też same nie wiedzą już po latach maskowania, jaka jest ich tożsamość. Stygmatyzacja może prowadzić do izolacji społecznej, samotności, ograniczenia możliwości kształcenia, zatrudnienia, a nawet barier w dostępie do opieki zdrowotnej, czy wsparcia. Zdarza się, że osoba w spektrum przejmuje negatywne oceny innych stygmatyzujące jej sposób funkcjonowania i przeżywania. Odrzucenie i wykluczenie społeczne głęboko negatywnie wpływa na ogólną jakość życia osób w spektrum autyzmu. Pojawia się także autostygmatyzacja, która prowadzi do osłabienia poczucia własnej wartości, posiadanych kompetencji społecznych, a nawet uznawania siebie za ciężar.

Paradoks kamuflażu: kiedy próba dopasowania prowadzi do kolejnego odrzucenia

Są także badania, które pokazują, że maskowanie może powodować również koszt społeczny, czyli negatywną ocenę otoczenia. Gdy kamuflowanie się jest bardzo wyraźne, a neurotypowe otoczenie ma świadomość, że jest to osoba z autyzmem, to jest skłonne mniej korzystnie ją oceniać. Chętniej wchodzi natomiast w interakcję z osobą, która ujawnia swoją autystyczna tożsamość. Natomiast nie wywiera efektu informacja, że maskowanie jest odpowiedzią na stygmatyzację i nie poprawia w żaden sposób rodzaju oceny dokonywanej przez otoczenie osoby w spektrum.

Nie naprawiać, lecz rozumieć. Od stygmatyzacji do akceptacji neuroróżnorodności

Pogląd, że osoby z autyzmem trzeba naprawić jest już przestarzały. Obecnie zauważa się coraz częściej, że ważne jest zrozumienie przyczyn odmiennych stylów funkcjonowania, jak również dostrzeganie mocnych stron osób z autyzmem. Osoby neurotypowe mogą uczyć się akceptować, a nawet cenić takie różnice i sposoby spostrzegania, czy reagowania.

Chcesz przejść od czytania do działania?
Umów bezpłatną 30-minutową Sesję 0 albo poznaj Narzędzia Wsparcia stworzone z myślą o codziennym funkcjonowaniu osób neuroróżnorodnych.