O tym, dlaczego trudność z rozpoczęciem działania nie zawsze oznacza brak chęci – i co pomaga zamienić „nie mogę zacząć” w „mogę spróbować”
Cel jest tuż przede mną.
Pierwszy krok waży najwięcej.
Potem można iść.
To nie lenistwo – gdy problemem jest rozpoczęcie działania
Problemy z motywacją u dorosłych osób w spektrum autyzmu często bardziej mają związek z neuroatypowością oraz trudnościami w obszarze czynności wykonawczych, niż z brakiem zaangażowania, czy lenistwem. Kłopot z rozpoczynaniem i kończeniem różnych działań lub przechodzeniem między nimi utrudnia ich wykonywanie. Poza tym trudne jest planowanie, organizacja, a także ustalanie priorytetów przy złożonych zadaniach. Natomiast gdy zadanie ma związek z zainteresowaniami osoby z autyzmem, to ma ono dla niej wyraźny sens, motywacja wewnętrzna jest wyższa i łatwiej jej jest osiągnąć różne cele. Wiele osób w spektrum autyzmu potrafi przez długi czas poświęcać się rzeczom, które je interesują. Natomiast jeśli coś nie jest dla nich ciekawe, to mogą mieć trudności z zaangażowaniem się w to. Zewnętrzne motywatory, na przykład nagrody materialne, czy społeczne bywają niewystarczające.
Kiedy chaos, przeciążenie i niejasne oczekiwania odbierają energię
Zdarza się, że już podczas działania jego struktura jest niejasna, a instrukcje niejednoznaczne. Wskazówki mogą być mylące i przytłaczające szczególnie, gdy trzeba odgadywać oczekiwania innych. W takiej sytuacji pojawia się przeciążenie poznawcze lub też zmęczenie społeczne u osoby neuroatypowej. Wiąże się to z utratą energii i może prowadzić do wypalenia, które blokuje procesy motywacyjne. Dodatkowo przeciążenie sensoryczne utrudnia koncentrację i rozpoczynanie zadań. Jeśli otoczenie jest obciążające motywacja może być niższa lub nawet zablokowana.
„A jeśli zrobię to źle?” – perfekcjonizm, lęk i unikanie
Lęk przed popełnieniem błędów i porażką także mogą sprawiać, że rozpoczęcie jakiegoś zadania jest przytłaczające dla osób z autyzmem. Może prowadzić do unikania działania. Z reguły ważna jest dla nich dokładność i przewidywalność. W takiej sytuacji nadmierny perfekcjonizm blokuje motywację.
Jak ułatwić sobie rozpoczęcie i dokończenie zadania?
Wprowadzenie czytelnej struktury: stosowanie pomocy wizualnych, list kontrolnych oraz dokładnych instrukcji, aby ograniczyć chaos i niepewność związaną z celami do osiągnięcia. Dzięki takiej przewidywalności tworzy się poczucie bezpieczeństwa, a dzień jest uporządkowany.
Dzielenie zadań na etapy: czyli konkretne czynności wykonywane krok po kroku. Taka strategia zmniejsza lęk, zapewnia także jasną strukturę i pozwala posuwać się do przodu z zadaniem.
Połączenie aktywności ze swoimi preferowanymi zainteresowaniami, czy pasjami lub mocnymi stronami: to może sprawić, że zadania będą mniej uciążliwe, może także ułatwić utrzymywanie skupienia i motywacji wewnętrznej. Taka sytuacja buduje pewność siebie i jest satysfakcjonująca.
Uwzględnienie czasu na regenerację: mózgi osób z autyzmem często intensywnie przetwarzają bodźce sensoryczne i emocjonalno-społeczne. Odpoczynek oraz regulacja sensoryczna pomaga zmniejszyć przeciążenie i zapobiega stanom meltdownu, shutdownu, czy wypalenia autystycznego. Poza tym jest on dobry dla funkcji wykonawczych, ułatwia planowanie i podejmowanie decyzji. Krótkie, zaplanowane przerwy poprawiają koncentrację uwagi i zmniejszają poziom lęku przed zadaniami.
Wtedy można próbować…
Dodaj komentarz