O przewlekłym napięciu, maskowaniu i wyczerpaniu układu nerwowego w świecie bez pauzy

Bez przycisku „stop”.
Układ nerwowy czuwa —
ciało płaci cenę.

Życie w ciągłym dopasowaniu — stres wpisany w codzienność

Wiele osób w spektrum autyzmu przeżywa długotrwały stres związany z życiem w neurotypowym świecie, niedopasowaniem do niezaprojektowanej dla nich rzeczywistości. Poczucie bycia innym, lęk przed odrzuceniem, nierealistyczne oczekiwania ze strony otoczenia w szkole, w pracy, rodzinie i w środowisku społecznym, ignorowanie oraz umniejszanie potrzeb osób neuroatypowych wymusza nieustanny wysiłek, aby sobie poradzić. Żeby się dopasować. Mniejsze umiejętności w obszarze asertywności w tym nie pomagają.

Od napięcia do wypalenia autystycznego

Pojawia się przewlekły stres życiowy i w końcu przeciążenie. Kiedy osoby z autyzmem nie otrzymują wsparcia i są w tym stanie sami, to mogą doświadczać wypalenia autystycznego. Jest ono efektem sumy różnego rodzaju kumulujących się stresorów. To stan poważnego wyczerpania, gdy poziom napięcia, ciągła aktywacja układu nerwowego, brak możliwości jego wyciszenia i nadmierne wymagania przekraczają zdolność do regeneracji. Spowodowany jest nieustannym maskowaniem (kamuflowaniem się) i przeciążeniem sensorycznym.

Kiedy wyczerpanie dotyka tożsamości i zdrowia psychicznego

Prowadzi do podwyższonej wrażliwości, wycofania społecznego, trudności w zrozumieniu i przetwarzaniu emocji, czy też identyfikacji wewnętrznych doznań w ciele, a także zaburzeń regulacji emocji. Może następować utrata niektórych umiejętności, czy tożsamości (kontaktu z własnymi, autentycznymi potrzebami). Nierzadko pojawia się depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, zespół stresu pourazowego (który bywa niekiedy przewlekły) oraz problemy psychosomatyczne. Poczucie bezwartościowości, czy też nieprzystosowania często zwiększa podatność na depresję.

Brak wsparcia i momenty graniczne życia

Zdarza się także doświadczanie negatywnych reakcji ze strony innych osób, gdy osoba z autyzmem próbuje aktywnie komunikować swoje potrzeby. Nasilają się wtedy bariery w uzyskaniu wsparcia lub ulgi od stresu. Może nastąpić załamanie mechanizmów radzenia sobie, co dodatkowo pogłębia napięcie. Czynnikami go nasilającymi mogą być dodatkowo różne, poważne zmiany w cyklu życia, na przykład dojrzewanie, wejście w dorosłość, czy też doświadczenie menopauzy. To może być również przejście ze szkoły do pracy, kryzys zdrowia psychicznego lub śmierć kogoś bliskiego.

Regeneracja zamiast walki — małe kroki ku odzyskaniu równowagi

Ważne jest w takiej sytuacji, aby wyznaczyć granice, dać sobie czas i miejsce dla siebie, jeśli jest to możliwe. Mniej maskowania, skupienie się na prostej rutynie, ograniczenie przeładowania sensorycznego może pomóc przetrwać takie trudne momenty. Można próbować znaleźć otoczenie, w którym maskowanie nie jest potrzebne, a potrzeby są zrozumiałe przez innych (najłatwiej z osobami neuroróżnorodnymi). Przydatna może też być nauka rozpoznawania i regulowania emocji, stosowanie technik relaksacyjnych i sposobów zarządzania stresem.

IG: Agnieszka

IG: Paweł